Nos dous últimos meses puidemos observar como unha vez máis os nosos regatos están a sufrir actuacións impactantes que erradamente se venden como “actuacións de mellora ambiental”. Concretamente estámonos a referir ao desbroce nas inmediacións do muíño do regato Gatiñeira en O Grove e á adecuación dunha ruta senderista na parte alta do regato Armenteira en Meis.

 Un desbroce sen criterio no regato Gatiñeira:

O CES non se opón a un control da vexetación das beiras dos regatos, en moitos casos desequilibrada debido aos fertilizantes que dende as fincas colindantes provocan un desmesurado crecemento de silvas e outras plantas non propias do ecosistema fluvial. Isto tamén está recollido no punto 1 do 1º artigo da Lei 5/2006, de 30 de xuño, para a protección, a conservación e a mellora dos ríos galegos no que textualmente se di:

“ Declárase prioridade de interese xeral da Comunidade Autónoma de Galicia a conservación do patrimonio natural fluvial, incluíndo a biodiversidade da flora e a fauna dos ríos galegos,…”

Tala de árbores na Gatiñeira

Dito isto, o CES considera que a “limpeza” levada a cabo polo Concello de O Grove e Augas de Galicia neste regato fíxose dun xeito inapropiado, debido a:

A cuadrilla extralimitouse ao cortar árbores propias do bosque de ribeira: salgueiros, ameneiros, loureiros… Que non entorpecían nin o paso dos transeúntes nin o curso do río. Mesmo cando non os cortaron totalmente realizáronlle podas excesivas como se se trataran de árbores dunha plantación madeireira produtivista, deixando un só fuste recto. Isto, ademais de menoscabar dun xeito importante a riqueza florística e faunística da zona, supón unha excesiva humanización dunha contorna eminentemente natural, degradando esteticamente o lugar. Ao criterio do CES, un regato ao seu paso por un contorno rural non pode ser tratado con criterios de xardinería urbana, senón que habería que compaxinar o desfrute coa conservación do lugar, cunha intervención humana mínima e ben disimulada.

Restos acumulados de ameneiros da Gatiñeira

O corte esaxerado da vexetación dos bosques de ribeira causa principalmente dous impactos ambientais:

Perda de refuxio e alimentos para a fauna asociada.

A perda da cuberta vexetal, que frea a forza das augas, aumenta tanto as consecuencias das riadas coma do arrastre do solo das beiras pola erosión da chuvia.

Así, un desbroce sen criterios ambientais pode acentuar o problema das riadas, paradoxalmente o argumento de Augas de Galicia para efectuar este e outros desbroces nos ríos.

No caso do desbroce no regato Gatiñeira, chegaron mesmo a cortar grandes árbores nas fincas privadas colindantes co regato, sen previo aviso nin permiso dos propietarios. Chegáronse a cortar árbores froiteiras e un castiñeiro centenario. Isto derivou, incluso, en denuncias por parte dos veciños afectados ante a Garda Civil.

Non cabe dúbida que detrás destes desbroces, que semellan mais o paso de Atila que un control profesional da vexetación, está o descoñecemento total do papel da vexetación de ribeira na dinámica do ecosistema fluvial. Así, o CES presentará un escrito de denuncia administrativa a Augas de Galicia ante esta actuación, solicitando que revise as metodoloxías que se están a levar a cabo polas cuadrillas contratadas á empresa TRAGSA nestes contornos fluviais, e que se faga unha formación conveniente aos operarios nos valores ambientais dos ecosistemas fluviais no seu conxunto (caule, canle, vexetación acuícola, bosque de ribeira, fauna…).

Destrución da beira natural do nacemento do Río Armenteira

Desbroce abusivo no Armenteira

A Deputación de Pontevedra e o Concello de Meis veñen de inaugurar, nas inmediacións do Mosteiro da Armenteira, un paseo fluvial, na beira dereita da parte alta do regato, pasando por varios muíños.

O paseo, no seu tramo inicial, consiste nun camiño de 5 m de ancho dun substrato de xabre e grava, amoblado con bancos, farolas, valados e papeleiras, ademais dun mapa de inicio do paseo. Este camiño de xabre elévase sobre o terreo sobrepasando o medio metro de altura e linda directamente no leito do río. O xeito no que se realizou esta actuación provoca:

Unha desnaturalización excesiva da contorna, impactando na paisaxe.

Afectación grave e destrución (nalgúns casos) da vexetación do bosque de ribeira do regato: corte total da vexetación herbácea e arbustiva, tala dalgunhas árbores de ribeira, e nos primeiros 300 m do paseo a vexetación directamente foi aterrada por unha grosa capa de xabre da pista do paseo.

Debido á erosión e desprendementos da pista de xabre, o caule do río está a sufrir achegas de grava que modifica claramente o ambiente e condicións físicas do regato, con risco claro de crear diques e obstáculos no curso do río, que poden chegar a causar desbordamento e inundacións no entorno.

A pista do paseo, ao elevarse medio metro sobre o nivel natural do terreo, crea unha barreira para a escorrentía natural das augas ao regato. Isto xa se pode observar nas pozas que se están a crear nalgunhas das fincas colindantes, pois as augas chocan coa pista e non chegan ao regato, sen que poidan remedialo as canles habilitadas ao efecto. Isto provoca unha clara alteración na dinámica hidrolóxica local, nunha actuación incoherente coas medidas de planificación hidrolóxica que impón a lei anteriormente citada de protección dos ríos galegos, no seu artigo 2 no que se promoven “Medidas de restauración de humedais e de zonas de inundación dos ríos, e de restauración hidrolóxico-forestal das concas”.

Esta alteración do leito e dinámica das augas na Armenteira son os argumentos básicos dun escrito que presentará o CES ante o Concello de Meis e a Deputación de Pontevedra, para que realicen as medidas correctoras pertinentes nesta actuación tan desafortunada.

Encharcamento polo paseo da Armenteira

Talude do paseo no Río Armenteira

Para o CES o acceso ao público dos elementos etnográficos ligados aos ríos, coma os muíños presentes en ambos regatos, pode e debe ser compatible coa conservación do propio río, e non ser construídos de espaldas ao propio río.

Dende o Colectivo Ecoloxista do Salnés acabamos de solicitar unha copia, ou ben a publicación na web, do informe sobre o estado do Umia que a consellería emitiu en abril e no que concluía que a recuperación do río tralo accidente de Brenntag fora moi boa. Xa en xullo solicitaramos dita información e aínda non se nos respostou.

Aínda que valoramos positivamente a rede de seguimento da conca do Umia, na que se fan análises completas en 15 puntos de mostraxe,  non comprendemos por que durante o 2007 se fixeron 8 medicións en 6 meses, mentres que no que vai de 2008 só figuran dúas. Tamén observamos que algúns parámetros aínda están en proceso de análise, sendo a última mostra tomada no mes de abril. Por iso solicitamos tamén que se actualicen os datos das análises e se sigan realizando coa mesma frecuencia.

Por outra banda pedimos que se replantexe a construcción do paseo fluvial pactado entre consellería e concellos tras o vertido, xa que este tipo de actuacións destrúen ou impiden a rexeneración do bosque de ribeira, pois fanse sendeiros demasiado pegados á beira do río (non se respecta a franxa de 3 ou 4 m de árbores), con farolas acesas pola noite, que ademais de xerar contaminación lumínica e un gasto enerxético innecesario, alteran os ritmos biolóxicos da flora e fauna fluvial.

Por último solicitamos a información dispoñible no plan de control de vertidos sobre os da zona de Pontearnelas para completar a información recabada nas inspeccións do Proxecto Ríos. Aínda que en principio os datos recollidos nas nosas inspeccións dan valores de nitratos baixos, temos constancia de que os vertidos existen e queremos seguir investigando a súa legalidade, periodicidade e cantidade, pois as nosas inspeccións son ocasionais (2 días ao ano) en nun tramo de tan só 500 m. Polo tanto ditos vertidos poden ser dañinos, aínda que posteriormente os nitratos sexan diluidos ou arrastrados augas abaixo, debido ao gran caudal deste río no tramo baixo. Ademais en ditos vertidos poden existir outras substancias perxudiciais para cuias análises non temos medios.

O Salnés, a 26 de setembro de 2008.

Segundo informa o Diario de Arousa o mércores, 2 de xullo, a Xerencia de Urbanismo do Concello de Sanxenxo paralizou o recheo da lagoa de Fianteira, na parroquia de Vilalonga.

Seguiremos informando.#Infórmate na hemeroteca do Diario de Arousa#

Nos últimos días a empresa Cerámica Campo está facendo recheos de terra a gran velocidade na lagoa da Fianteira, pola súa zona central.

Dende o CES, de novo con indignación, esiximos á consellería de Medio Ambiente que nos informe de se teñen autorización para facelo. Aínda que así fora, esiximos explicacións e a paralización inmediata de dita actividade por ser totalmente incompatible coa conservación da lagoa.

Dita lagoa, ademais de estar dentro da zona de protección da Rede Natura e do Humidal Protexido Umia- O Grove, ten unha gran importancia ecolóxica, pois entre outras desempeña as funcións de servir de refuxio para uns 500 ánades reais que mudan nela a súa plumaxe, e lugar de durmida durante o inverno doutras 500 cercetas, así como garzas, garcetas e porróns que pasan o día na zona de Dena. Ademais trátase do único lugar de cría de Martiño Peixeiro no Salnés. Ao lugar tamén acuden a alimentarse bandadas de anduriñas e os avións que crían na zona de Portonovo. Todo isto en canto á avifauna, pero é que ademais está constatada a presenza de varias especies de anfibios e peixes (entre eles, indicios da especie protexida Gasterosteus aculeatus ou espiñento), así como mamíferos que van en busca de alimento como morcegos, coellos, raposos e a cada vez máis escasa lontra.

            As agresións que Cerámica Campo está a efectuar no lugar son continuas e remóntanse a varios anos atrás, cando xa se comenzara un recheo parcial que logo se detivo. Máis recentemente, no verán do 2007 realizouse unha tala de salgueiros dunha grande extensión nas inmediacións da mesma sen a autorización pertinente de Medio Ambiente, co obxectivo de continuar coa extracción de arxilas na zona. No seu momento, o CES preguntou á Consellería se a empresa contaba coa autorización necesaria para seguir extraendo arxilas, sen acadar resposta ata o de agora.

Preguntámonos por que a consellería é tan permisiva con esta industria, e de que serve protexer un espazo dobremente (a nivel galego e europeo) se logo se permite a súa destrucción sen máis. Neste sentido queremos recordar que hai quince anos que debería estar aprobado o P.O.R.N. (Plan de Ordenación dos Recursos Naturais) deste espazo, ferramenta imprescindible para delimitar en que lugares a extracción de arxilas sería compatible coa conservación e en cales non.

En calquera caso, o réxime xurídico dos humidais protexidos de Galicia, prohíbe as actividades que poidan producir o desecamento ou a alteración hidrolóxica do humidal, así como as verteduras sólidas e líquidas de calquera natureza que afecten de forma negativa á calidade das augas, e tamén as modificacións da cubeta e das características morfolóxicas do humidal, o recheo do humidal con calquera tipo de material, así como a alteración topográfica da súa zona periférica de protección.            

Resulta evidente que un recheo, do que descoñecemos que dimensións terá, atravesando a lagoa  producirá un ou varios deste tipo de impactos. Só esperemos que, facendo cumprir a lei, se paralice a tempo para non ter que comprobalo cando sexa demasiado tarde.

Actualizamos esta nova coa inclusión de fotografías da desfeita.

O Colectivo Ecoloxista do Salnés ven de entregar no Concello as alegacións correspondentes ao Informe de Sostibilidade Ambiental (ISA) relativo ao Plan Especial de Infraestruturas e Dotacións de O Revel, en Vilalonga. Este Plan contempla a construción de equipamentos públicos (gardería, centro para maiores, campo de fútbol, etc), sendo promovido polo Concello de Sanxenxo.

O fundamento dos ISA é minimizar o impacto sobre o medio, avaliando diversas posibilidades.

Sen cuestionar a necesidade de ditas infraestruturas, criticamos duramente os seguintes aspectos relacionados coas obras:

1)     Que o concello retrasase durante un ano a redacción e exposición pública do I.S.A. Así, a obra xa está hoxe a medio facer sen ter en conta os criterios de protección ambiental, incumprindo a lexislación europea. A escusa plantexada polo concello, a suposta urxencia destas dotacións, parécenos insultante, xa que fronte ao centro de saúde e unha gardería proxectados na zona, déuselle prioridade a un campo de fútbol, xa construído (e inaugurado na pasada campaña electoral).

2)     Que o ISA carece de rigor técnico, xa que non segue a estrutura establecida pola Consellería de Medio Ambiente nin se elaboraron correctamente tódolos apartados indicados nel. Isto denota desinterese dos promotores en buscar unha repercusión menos negativa sobre o medio.

3)     Ao describir os efectos sobre o ambiente e buscar medidas correctoras, non se tiveron en conta criterios básicos como:

-Respectar o cauce do regato do Revel e o seu bosque de ribeira. Preténdese canalizar o regato nas tres cuartas partes do seu percorrido polo polígono. Isto produce perda de biodiversidade, destrución da paisaxe e aumenta o risco de inundacións, aspectos todos eles que se ignoran no informe presentado polo concello, que mesmo chega a afirmar que “no hay espacios naturales de calidad en el ámbito ordenado”.

-Non fomenta o uso de medios de transporte menos contaminantes. O Plan contempla, ao noso parecer, un exceso de estradas e aparcadoiros que promove o uso do vehículo privado, tratándose dunha zona pequena que rapidamente se percorre andando. É contraditorio que no informe se xustifique a non construción de carril bici debido á pequena dimensión da zona e ao tempo se proxecte a construción de catro estradas de dous carrís.

Por todos estes motivos consideramos que para que o ISA cumpra a súa finalidade e non se quede en papel mollado débense incluír as seguintes modificacións do proxecto:

1- Non executar a canalización do regato nin a destrución do bosque de ribeira asociado.

2- Non construír unha vía para vehículos particulares tan extenso nin con tantos aparcamentos. Consideramos que co vial central, xa construído, e co que da acceso directo á gardería sería suficiente. O CES propón que os outros dous viales plantexados sexan substituídos por un paseo peonil paralelo ao regato, cun posible carril bici.

Con estas medidas a zona proporcionaría unha maior calidade de vida aos cidadáns sen comprometer o acceso en coche a ningún dos equipamentos.

Así mesmo, o CES solicitou á Consellería de Medio Ambiente que tome tódalas medidas necesarias para que esta situación non se volva a repetir e as administracións locais non burlen o cumprimento da lexislación ambiental europea.

O CES vén de presentar alegacións a ambos ISA, nos que detectou diversos fallos, tanto na estrutura do documento como na valoración dos seus efectos sobre o medio ambiente.

Unha obriga legal. Como consecuencia da transposición das Directivas da UE á lexislación estatal e autonómica(1), establécese que ditos plans parciais (SU-13 e SU-14) deben pasar o trámite da Avaliación Ambiental Estratéxica, ao non pasalo o PXOM (anterior a esta norma). O proceso esixe que os promotores do plan parcial presenten un I.S.A. onde se avalíen os efectos do mesmo en base a unha serie de criterios (efectos no solo e augas, enerxía, emisións contaminantes, xestión de residuos, actividades económicas, integración social, medio natural, paisaxe, medio urbanizado, patrimonio, vivenda e mobilidade). Dito informe debe pasar o visto bo da Consellería de Medio Ambiente para que os plans parciais sexan aprobados definitivamente.

O derradeiro enclave forestal do municipio. Estes plans parciais prevén a urbanización e construción de vivendas nun monte ata o de agora intacto e que supón unha das escasas masas forestais do concello. Isto supón un impacto moi negativo e irreversible, tanto na ocupación do solo como a nivel paisaxístico. Unha xestión forestal sostible da zona permitiría diversificar a economía do concello (hoxe demasiado dependente dun só modelo de turismo), e manter e mellorar o seu atractivo paisaxístico.

Urxe revisar o PXOM. Para evitar tal desfeita deberíase facer unha revisión e modificación do PXOM, tal e como solicitamos nas alegacións presentadas, e reclasificar ambos sectores a solo rústico de protección forestal. Dita revisión ou modificación é legalmente posible(2), no caso de que non se cumpran as circunstancias e previsións iniciais en canto a crecemento demográfico e demanda de vivenda. O CES nunca estivo de acordo con ditas previsións, que xa dende o momento da tramitación do PXOM (ano 2003) consideramos esaxeradas e fóra da realidade, motivo polo cal presentaramos alegacións a todo o PXOM, e entre elas, á realización destes proxectos nos SU-13 e SU-14. Porén, ditas alegacións non foron tidas en conta, e inexplicablemente, a Consellería de Política Territorial deu o visto bo a un PXOM que contradicía os propios principios da Lei 9/2002: “garantir o uso sostible do territorio e preservar o patrimonio natural, así como favorecer o acceso da poboación á vivenda”. Lonxe disto, o PXOM de Sanxenxo permite realizar aberracións paisaxísticas como as que nos ocupan, ou as aprobadas e en execución no caso da Granxa e Festiñanzo: o CES tamén alegara no seu día contra estes proxectos, que seguiron adiante.

Un municipio urbanizado dabondo. A oferta de vivenda neste concello supera amplamente á demanda, sendo inxustificable un proxecto no que grande parte das vivendas serán adicadas a segunda residencia (como se recolle no propio documento). Esta teima do goberno local en orientar o municipio cara á construción de segundas residencias está na base de problemas socioeconómicos, ao teren que marchar moitos mozos a outros municipios para poderen acceder a unha vivenda.

Un modelo turístico caduco. O CES alega tamén, por insostible, contra a pretensión dun campo de golf de 65 Ha no SU-13: 8 horas diarias de rego (cos efectos consecuentes nos pozos e agricultura da zona), emprego abusivo de pesticidas, perda de diversidade biolóxica e paisaxística… Buscando no golf unha chave para desestacionalizar o turismo, argumento base de sonoros fracasos (Meis – Castrove, Domaio…) e hipotecando un dos principais recursos turísticos da comarca: a súa paisaxe e valores naturais (pois así o reflicten os inquéritos realizados entre os turistas que nos visitan).
A desestacionalización do turismo pasa por preservar e poñer en valor os nosos importantes valores naturais, atraendo ao mercado do turismo ecolóxico.

Dende o CES reclamamos:

- A aceptación das alegacións presentadas.

- A aceptación das alegacións presentadas.

- A revisión do PXOM de Sanxenxo.

- A protección do Monte Faro fronte á urbanización, orientando esta zona cara actividades forestais sostibles que integren as súas funcións económicas e paisaxísticas.

- O desenvolvemento de modelos turísticos sustentables, baseados na enorme riqueza ambiental e patrimonial da comarca, fuxindo de crear artificiais e vulgares copias doutros lugares.

- Maior valentía e implicación, por parte da administración autonómica, na redacción e aplicación das leis sobre territorio, ambiente e paisaxe.

Notas
(1): Lei 9/2006, sobre efectos de determinados plans e programas sobre o medio ambiente.
Lei 6/2007 de medidas urxentes en ordenación do territorio e do litoral
(2): Lei 9/2002 de ordenación urbanística e protección do medio rural de Galicia.

Este ano, tras unha ampla polémica social, a Consellería de Medio Ambiente e a Subdelegación de Goberno deu a autorización á Federación de tiro ao vuelo e aos promotores hosteleiros de A Toxa (Hotel Hesperia) para a celebración do “Campeonato de Tiro al pichón” nos días 6 ao 15 de xullo.

Máis esta autorización comprometía aos organizadores a cumplir uns requisitos que a Consellería de Medio ambiente impuxo:
- a substitución da munición de chumbo por outra (de porcelana ou de aceiro),
- instalación de pantallas protectoras eficaces, para evitar a caída de perdigóns ao intermareal do Humedal Protexido Umia- O Grove, onde non se pode empregar a caza con perdigóns de chumbo..

Nembargantes os promotores a día 2 de xullo de 2007, mediante unha nota de prensa manifestaron que non empregarán munición de chumbo e que o único que farán é presentar a nova munición “ecolóxica”.

Por isto o CES considera que estan incumplindo, denantes mesmo de empezar co campionato, as condicións da autorización provisional que lles concederon as administracións competentes, poñendo así en evidencia, un ano máis, o pouco respecto que a “Federación de Tiro al vuelo” e os coorganizadores teñen polas leis e a autoridade administrativa.

Así, o CES solicitará mediante un escrito á Consellería de Medio Ambiente, que lle retire a autorización concedida por incumplimento das condicións. No caso de que o campionato se faga igualmente solicitamos que se lles sometan a vixiancia exhaustiva no que respecta á caída de perdigóns de chumbo ao humedal protexido e se proceda á emitir as sancións convintes e á reparación ambiental do entorno.